Thymele Logo
Search

τέχνη και αντικειμενοσύνη [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Όρος που απαντά στο ομώνυμο δοκίμιο του φορμαλιστή τεχνοκριτικού Michael Fried [Μάικλ Φρηντ] (1967) και περιγράφει την κατάσταση, κατά την οποία ένα έργο τέχνης, και εν προκειμένω ένα μινιμαλιστικό γλυπτό, χάνει την αυθυπαρξία του και αποκτά θεατρικά χαρακτηριστικά, καθώς ολοκληρώνεται μόνο μέσα από τη διαδικασία της θέασης και της βιωματικής πρόσληψης του κοινού.

Ανάπτυξη

Στο δοκίμιο Τέχνη και Αντικειμενοσύνη [Art and Objecthood] (περιοδικό Artforum, Ιούνιος 1967), η έννοια της θεατρικότητας που εισήγαγε ο Michael Fried υπερβαίνει την εικαστική τέχνη, καθώς προσφέρει μια δυνητική ερμηνευτική βάση για το θέατρο, την τέχνη της επιτέλεσης και άλλες παραστατικές τέχνες που εστιάζουν στη συνύπαρξη έργου και θεατή/θεάτριας στον χώρο. Η έννοια της «παρουσίας» και της «συν-παρουσίας», όπου το έργο ολοκληρώνεται μέσω της αλληλεπίδρασης με το κοινό, συνδέεται άμεσα με τη θεατρική πράξη.


Έργα της τέχνης της επιτέλεσης, όπως οι δράσεις της Marina Abramović [Μαρίνα Αμπράμοβιτς] ή του Allan Kaprow [Άλλαν Κάπροου], προτείνουν μια διαφορετική εκδοχή της θεατρικότητας που εστιάζει στην προσωρινότητα της εμπειρίας, στη σωματική συμμετοχή των θεατών/θεατριών στον χώρο και στο γεγονός ότι το έργο τέχνης είναι εν εξελίξει —μια ανοιχτή διαδικασία που ενσωματώνει το βλέμμα και τη δράση του κοινού. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διάκριση μεταξύ «αντικειμένου» και «υποκειμένου θέασης» θολώνει, εντείνοντας το ερώτημα του Fried για το πότε ένα έργο τέχνης παύει να είναι τέχνη και γίνεται περισσότερο παραστασιακό γεγονός. Ο Fried διαχωρίζει την τέχνη από τη μη-τέχνη μέσω αυτής ακριβώς της ιδιότητας του σχήματος και, κατ' επέκταση, του αντικειμένου-αντικειμενοσύνη [objecthood]. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της θεατρικότητας αποτελούν τα μεγάλης κλίμακας μεταλλικά γλυπτά/εγκαταστάσεις του Richard Serra [Ρίτσαρντ Σέρρα], όπως το Διπλή ελικοειδής έλλειψη [Double torqued ellipse, 1997], τα οποία ο/η θεατής/θεάτρια καλείται όχι μόνο να περιδιαβεί αλλά συχνά και να διασχίσει, βιώνοντας τη φυσική τους παρουσία και την επιβλητική τους κλίμακα μέσα από την κίνηση του σώματος στον χώρο.


Η συζήτηση του Fried επέδρασε εις βάθος στις παραστατικές τέχνες, από τον μεταμοντέρνο χορό έως την τέχνη της επιτέλεσης και τον σύγχρονο πειραματισμό στο θέατρο. Στον χορό, οι πρακτικές του Judson Dance Theater [Τζάντσον Ντανς Θίατερ], που προηγήθηκαν του δοκιμίου, αναγνώστηκαν αναδρομικά υπό το πρίσμα της συζήτησης για τη θεατρικότητα, απορρίπτοντας την έκφραση και τη συναισθηματική εμπλοκή του σώματος υπέρ μιας πιο διευρυμένης εμπειρίας. Παράλληλα, στο σύγχρονο θέατρο και τις παραστασιακές εκφάνσεις, το κείμενο συνέβαλε σε μια επαναθεώρηση της σχέσης θεατών/θεατριών και σκηνικού έργου, επαναπροσδιορίζοντας την έννοια του «καλλιτεχνικού γεγονότος» ως εφήμερης διαδικασίας που απαιτεί τη συνειδητή παρουσία και συμμετοχή τόσο του/της δημιουργού όσο και του κοινού.


Η αντίληψη του Fried για τη θεατρικότητα αποτέλεσε έναυσμα για μεταγενέστερες θεωρίες στις παραστατικές τέχνες που αναγνωρίζουν τη σημασία του/της ενεργού, συμμετοχικού/συμμετοχικής θεατή/θεάτριας. Σύμφωνα με την Erika Fischer-Lichte [Έρικα Φίσερ-Λίχτε] (2008), η ιδέα της «μεταμόρφωσης μέσω της παρουσίας» συνδέεται με έναν/μία θεατή/θεάτρια που δεν είναι απλώς δέκτης/δέκτρια αλλά συνδημιουργός της καλλιτεχνικής εμπειρίας.

Εναλλακτικές Εκδοχές

τέχνη και ιδιότητα του αντικειμένου
Αγγλικά
art and objecthood
Γαλλικά
art et objectité, l'[e]
Γερμανικά
Kunst und Objekthaftigkeit, die
Ιταλικά
arte e oggettualità, l'[a]

Σχετικοί όροι

μοντερνισμός, μεταμοντερνισμός, επιτελεστικότητα, σωματικότητα, σύγχρονος χορός, περιβάλλοντα

Μη προτεινόμενοι όροι

τέχνη και αντικειμενικότητα

Πεδίο εφαρμογής

• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Sharp's curt denial of the body's objecthood was undoubtedly prompted by critic Michael Fried's widely read 1967 essay Art and Objecthood. In this attack on minimal art, Fried not only dismissed the objecthood of the body itself but also denied that work involving the body could be considered art. Instead, he argued that such work —namely, minimalist, or what he called 'literalist', sculpture, which required the viewer's bodily response— was actually a form of theater, because its meaning hinged on a body being present with the work, a condition he termed 'presence... a kind of stage presence'."


«Η κατηγορηματική άρνηση του [καλλιτέχνη και εκδότη τέχνης] Willoughby Sharp σχετικά με την αντικειμενοσύνη του σώματος προκλήθηκε αναμφίβολα από το ευρέως διαδεδομένο δοκίμιο του κριτικού Michael Fried με τίτλο Τέχνη και Αντικειμενοσύνη (1967). Σε αυτή την επίθεση κατά της μινιμαλιστικής τέχνης, ο Fried απέρριψε την αντικειμενοσύνη του ίδιου του σώματος και ταυτόχρονα αρνήθηκε ότι οποιοδήποτε έργο περιλαμβάνει το σώμα θα μπορούσε να λογιστεί ως τέχνη. Αντιθέτως, ισχυρίστηκε ότι τέτοια έργα —δηλαδή η μινιμαλιστική ή, όπως την αποκάλεσε, "κυριολεκτική" γλυπτική, η οποία απαιτούσε τη σωματική ανταπόκριση του θεατή— ήταν στην πραγματικότητα μια μορφή θεάτρου. Αυτό συνέβαινε διότι το νόημά τους βασιζόταν στην παρουσία ενός σώματος μαζί με το έργο, μια συνθήκη την οποία χαρακτήρισε ως "παρουσία... ένα είδος σκηνικής παρουσίας".»

Ο Michael Fried υποστηρίζει ότι ο μινιμαλισμός παύει να λειτουργεί ως καθαρή τέχνη και μετατρέπεται σε θέατρο, επειδή προϋποθέτει τη φυσική παρουσία του/της θεατή/θεάτριας για την ολοκλήρωση του νοήματός του. Η «σκηνική παρουσία» που απαιτεί η κυριολεκτική γλυπτική καταλύει την αυτονομία του καλλιτεχνικού αντικειμένου, καθιστώντας το έργο απόλυτα εξαρτημένο από τη χρονική και χωρική εμπειρία του υποκειμένου. Με αυτόν τον τρόπο, η τέχνη χάνει την αμεσότητά της και διολισθαίνει προς τη θεατρικότητα.

O' Dell, K. (1998). Contract with the skin. Masochism, performance art and the 1970s. Minneapolis & London: University of Minnesota Press. Βλ. σ. 7.

Quote Icon

«Το κεντρικό επιχείρημα του Φριντ ως προς την 'κυριολεκτική' τέχνη είναι πως προβάλλει τα έργα της ως κυριολεκτικά αντικείμενα· δηλαδή τα 'προικοδοτεί' με την ιδιότητα του αντικειμένου. Έτσι, όμως, τα μετατρέπει, σύμφωνα με τους όρους τού ίδιου του Γκρίνμπεργκ, σε μη τέχνη, εφόσον αυτό που ανέκαθεν διέκρινε, για παράδειγμα, έναν ζωγραφικό πίνακα από ένα αντικείμενο, ήταν ότι ο πίνακας δεν είναι αντικείμενο. Τα έργα τής μοντερνιστικής τέχνης αποδεικνύουν συνεχώς, κατά τον Φριντ, αυτή την πραγματικότητα: είναι το αντίθετο των αντικειμένων.


Αλλά μέσω ποιας στρατηγικής τα έργα των 'κυριολεκτιστών' δηλώνουν εμφατικά την ιδιότητά τους ως αντικειμένων; Απαντώντας στο ερώτημα που ο ίδιος θέτει, ο Φριντ διατυπώνει τη δεύτερη θεμελιώδη θέση του κειμένου του: τα έργα μετατρέπονται σε αντικείμενα μέσω των διαδικασιών που χρησιμοποιεί το θέατρο. Η θεατρικότητα είναι το αντίθετο της τέχνης.


[...] Αν το έργο 'συμπεριλαμβάνει' τον θεατή [...] τα πάντα μετατρέπονται σε θέατρο, και το έργο τέχνης γίνεται αντικείμενο. [...]»

Στο απόσπασμα, αναλύεται η θεωρία του Fried —επιγόνου του φορμαλιστή τεχνοκριτικού Clement Greenberg [Κλέμεντ Γκρίνμπεργκ]— για την αντικειμενοσύνη [objecthood] του μινιμαλισμού (ή αλλιώς της κυριολεκτικής τέχνης). Σύμφωνα με τον κριτικό τέχνης, τα μινιμαλιστικά γλυπτά καθίστανται ως μη-τέχνη κι άρα ως απλά αντικείμενα, καθώς απαιτούν το βλέμμα και την ενσώματη παρουσία του κοινού για να ολοκληρωθούν, γεγονός που, κατά τον Fried, υπονομεύει την αυτονομία τους και προσδίδει στην πρόσληψή τους θεατρικά χαρακτηριστικά.

Δασκαλοθανάσης, Ν. (2006). Τέχνη και ιδιότητα του αντικειμένου (σσ. 147-195). Στο Από τη μινιμαλιστική στην εννοιολογική τέχνη: Μια κριτική ανθολογία. Αθήνα: Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Βλ. σσ. 150-151.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Robert Morris [Ρόμπερτ Μόρρις], Untitled (L-Beams) [Άτιτλο (Δοκοί σε σχήμα L)], 1965,…

Donald Judd [Ντόναλντ Τζαντ], Untitled [Άτιτλο], 1970, θερμά γαλβανισμένος σίδηρος, 22 μονάδες,…

Ο Richard Serra [Ρίτσαρντ Σέρρα] περιγράφει στο εργαστήριό του (2000) τα εργαλεία και τις στρατηγικές…

Το πρώτο από τα τέσσερα μέρη του σεμιναρίου του Sean Tatol [Σων Τάτολ] "The Legacy…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Tony Smith [Τόνυ Σμιθ], Die [Ζάρι], 1962, χάλυβας, 183,8 x 183,8 x…

Robert Morris [Ρόμπερτ Μόρρις], άποψη της ατομικής έκθεσης στην Green Gallery, Νέα Υόρκη, 1964-1965.…

Robert Morris [Ρόμπερτ Μόρρις], Untitled [Άτιτλο], 1965, ανακατασκευή 1971, καθρέφτης και ξύλο,…

Donald Judd [Ντόναλντ Τζαντ], Untitled [Άτιτλο], 1966, ανοξείδωτος χάλυβας και κεχριμπαρένιο πλεξιγκλάς,…

βασική

Banes, S. (1987). Terpsichore in sneakers: Post-modern dance. Middletown, Connecticut: Wesleyan University Press.

Bernstein, J. M. (1999). Aporia of the sensible: Art, objecthood and anthropomorphism. Στο I. Heywood & B. Sandywell (Επιμ.), Interpreting visual culture: Explorations in the hermeneutics of the visual (σσ. 218-237). London & New York: Routledge.

Chave, A. C. (1990). Minimalism and the rhetoric of power. Arts Magazine, 64(5), 44-63.

Colpitt, F. (1993). Minimal art: The critical perspective. Seattle: University of Washington Press.

Fischer-Lichte, E. (2008). The transformative power of performance: A new aesthetics (S. I. Jain, Μτφρ.). London & New York: Routledge.

Fried, M. (1967). Art and objecthood. Artforum, 5(10), 12-23.

Fried, M. (1998). Art and objecthood: Essays and reviews. Chicago & London: The University of Chicago Press.

Fried, M. (2007). Contre la théâtralité: Du minimalisme à la photographie contemporaine (F. Durand-Bogaert, Μτφρ.). Paris: Gallimard.

Lambert-Beatty, C. (2008). Being watched: Yvonne Rainer and the 1960s. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.

Meyer, J. (2001). Minimalism: Art and polemics in the sixties. New Haven & London: Yale University Press.

Δασκαλοθανάσης, Ν. (Επιμ.). (2006). Από τη μινιμαλιστική στην εννοιολογική τέχνη: Μια κριτική ανθολογία. Αθήνα: Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

συμπληρωματική

Foster, H., Krauss, R., Bois, Y.-A., Buchloh, B. H. D., & Joselit, D. (2016). Art since 1900: Modernism, antimodernism, postmodernism (3η έκδ.). London: Thames & Hudson.

Δασκαλοθανάσης, Ν. (2021). Ιστορία της τέχνης 1945-1975: Από τη μοντέρνα στη σύγχρονη τέχνη: Ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική. Αθήνα: Futura.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. τέχνη και αντικειμενοσύνη. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τέχνη και αντικειμενοσύνη

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «τέχνη και αντικειμενοσύνη». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τέχνη και αντικειμενοσύνη.

MLA

«τέχνη και αντικειμενοσύνη». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/τέχνη και αντικειμενοσύνη.

1388